Fernando Carvajal Sánchez
Partiendo de la teoría de la colonialidad del poder y del concepto de habitus, este artículo pone de relieve cómo la hegemonía occidental, que todavía caracteriza el orden global, aparece en las representaciones sociales como si fuese “natural”; es decir, obvia y legítima. Apoyándose en datos empíricos obtenidos a través del método de “historia de vida” así como en diversas fuentes documentales, este texto busca contribuir a la investigación decolonial. Se destaca el rol central que debería tener una educación emancipadora y restaurativa en el fomento de una postura crítica y autónoma, con el fin de permitir que las personas puedan inhibir algunos habitus ancestrales que alimentanun racismo con frecuencia inconsciente. Se insiste igualmente en que, en aras del bien común y como técnica de sanación para las “heridas coloniales”, conviene revalorizar y reconstituir los saberes y la organización política de las comunidades que han sido destituidas por la colonialidad del poder occidental (indígenas de América, afrodescendientes, romaníes y otras).
Building upon the theory of the coloniality of power (Quijano, 2000) and the concept of “habitus” (Bourdieu 1972, 1980), this article highlights how the Western hegemony, which still characterizes the global order, appears in social representations as if it were “natural,” that is, obvious and legitimate. Based on empirical data obtained through the “life history” method (Bertaux, 2016), as well as various documentary sources, this text seeks to contribute to decolonial research. It highlights the central role that emancipatory and restorative education should have in promoting a critical and autonomous posture, in order to allow people to inhibit some ancestral habitus that feed an unconscious racism. It also stresses that, in the interest of the common good and as a healing technique for “colonial wounds” (Mignolo, 2021a), it is necessary to value and reconstitute the knowledge and political organization of the communities that have been dismissed by the coloniality of western power (indigenous of América, Afro-descendant, Roma peoples and others).
Partindo da teoria da colonialidade do poder (Quijano, 2000) e do conceito de “habitus” (Bourdieu 1972, 1980), este artigo põe em evidência a maneira em que a hegemonia ocidental, que ainda caracteriza a ordem global, aparece nas representações sociais como se fosse “natural”, isto é, óbvia e legítima. Com base em dados empíricos obtidos por meio do método de “história de vida” (Bertaux, 2016), assim como de diversas fontes documentais, este texto procura contribuir na pesquisa decolonial. Destaca-se o papel central que deveria ter uma educação emancipadora e restaurativa no fomento de uma postura crítica e autónoma, com o fim de permitir que as pessoas possam inibir alguns habitus ancestrais que alimentam um racismo com frequência inconsciente. Insiste-se, da mesma maneira, em que na perspectiva do bem comum e como técnica de cura para as “feridas coloniais” (Mignolo, 2021a), convém revalorizar e reconstruir os saberes e a organização política das comunidades que foram destituídas pela colonialidade do poder ocidental (indígenas da América, afrodescendentes, ciganas e outras).